Navin

बैतडीका स्थानीय अनसनमा, अनसन पछाडिको वास्तविकता, आखिर जिम्मेवार को ?



आफ्नो गाउँमा सडक बनाउनु पर्ने माग राख्दै बैतडीका एक स्थानीय विगत ५ दिनदेखि अनसन बसेका छन् । दशरथ चन्द नगरपालिका-१ खालका स्थानीय ७८ वर्षीय हरिजितसिहं टेर अनसनरत रहेका हुन् ।  जेठ १४ गते देखि गुरूखोलाबाट खाल कलुन जाने बाटोमा सत्याग्रहमा बसेका टेरले लामो समय अगाडि नै सर्वे भएको र सँगै सर्वे गरिएका अरू ठाउँमा मोटरबाटो पुगे पनि आफ्नो ठाउँमा नपुगेकोमा आक्रोश व्यक्त गरेका छन् । उक्त बाटोको लागि रकम विनियोजित भए पनि अरूतिर रकमान्तरण हुने कुरा सुन्न आएकोमा अनसन बस्नु परेको पनि  अनसनरत टेरले बताएका छन् ।

स्थानीयहरूका अनुसार जनघनत्व बढी भएको गुरूखोला खाल हुँदै सडक जाने कुरा रहेको थियो । साथै छोटो दूरी र सडक निर्माणका लागि पनि सजिलो खाल जाने माथिल्लो बाटो रहेको हुनाले सडक त्यसै पट्टिबाट जाने योजनामा थियो । गुरूखोलाबाट २ किमि खनिसकिएको सडक निर्माण केही व्यक्तिको दबाबमा रोकिएको र उनीहरूबाटै आफ्नो स्वार्थ अनुसार जनघनत्व एकदमै कम रहेको ठाउँबाट स्वनक्साङ्कन गरी सडकको मूलधार नै परिवर्तन गरिँदा स्थानीयले बिरोध जनाएका हुन् । स्थानीयको बिरोधपछि सडक निर्माण कार्य रोकिएको हो ।

शब्दपाटीलाई प्राप्त जानकारी अनुसार स्थानीयबासी एवं जग्गाधनीको सहमति एवं जानकारी बेगर बल र शक्तिका आडमा जमीन तथा घरबार मासिएकोमा पीडित स्थानीयले आपत्ति जनाएका छन् । प्राप्त जानकारी अनुसार उक्त सडक निर्माण कार्यमा संलग्न भै प्रतिनिधित्व गर्ने पूर्व गाविस अध्यक्ष महादेव भट्ट, स्थानीय जग्गाधनी दीर्घबहादुर चन्द, बिष्णुप्रसाद भट्ट लगायतका केही व्यक्तिहरूद्वारा यहाँका केही स्थानीयहरूलाई रकमको प्रलोभन देखाई सडक खन्न सुरु गरिएको तर स्थानीय र उपभोक्ताको सहमति नमिले पछि बिगत २ वर्षदेखि काम रोकिन आएको छ ।

उक्त बाटोको सुत्रपात हुँदा समेत हाल अनसनरत हरिजितसिहं टेरले ७-८ दिनको अनसन बसी गुरुखोलाबाट खालसम्म सडक जाने सर्तमा अनसन तोडेका थिए र उक्त सडकका लागि आफ्नो जग्गा समेत छोडी  काम अगाडि बढाएका थिए ।

तर हाल खालबाट सडक नगई मान्छेको न्युनतम बसोबास भएको ठाउँतिरबाट धार परिवर्तन गरी, त्यसमाथि सम्बन्धित जग्गाधनी र घरवालाहरूलाई सोध्दै नसोधी बाटोको काम सुचारू गरेको र साथै  स्थानीयलाई सुविधा दिनुको सट्टा लम्बेतान सडक बनाई उल्टै सास्ती दिने प्रपञ्च रचिएको हुँदा फेरि अनसन बस्न बाध्य भएको अनसनरत टेरले जनाएका छन् । उहाँको अनसनलाई स्थानीयबासीले समर्थन गरेका छन् साथै उहाँको माग पूरा गर्न समेत सरोकारवालाहरूको ध्यानाकर्षण गराएका छन् ।
Navin

महेन्द्रनगरमा चाैपायाको बिगबिगीः जनता आजित, नगर मुकदर्शक !!!

कञ्चनपुरको महेन्द्रनगरमा चाैपायाको बिगबिगी बढेको छ । सडकैपिच्छे छाडा चाैपायाले गर्दा दुर्घटनाको जोखिम समेत बढेको छ । महिनाैंदेखि यो समस्या रहे पनि नगरपालिका भने यस सम्बन्धमा माैनझैँ रहेको छ । महेन्द्रनगरका विभिन्न ठाउँहरूमा अाहाल बनाएर बसेका चाैपायाले एकातिर नगरको सुन्दरता खल्बलाएका छन् भने अर्कोतर्फ सङ्क्रामक रोगहरूको प्रकोप समेत बढाएका छन् ।


यो समस्याले विकराल रूप लिँदै गएकोमा स्थानीय भने हैरान भएका छन् । एक स्थानीयले शब्दपाटीलार्इ भने, "अहिले त झन् शक्तिशाली स्थानीय निकायहरू रहेको बेला यी समस्याहरू देखिने बित्तिकै हल हुनुपर्ने हो तर पनि नगरपालिका तथा स्थानीय निकायहरू सबै माैन रहेका छन् ।" उनले भने, "जनताका समस्यालार्इ चुनावी घोषणा मात्र बनाइनु जनप्रतिनिधिहरूको गैरजिम्मेबारीपन हो ।"


अर्कोतर्फ छाडा चाैपायाहरूले जनताको बालीनाली सखाप पारेका छन् । मुख्यतः रातको समयमा लावालस्कर लगाएर अाउने चाैपायाहरूले मानिसहरूको बारीमा पसी मकै, गहुँ लगायतका अन्नबाली निमिट्यान्न पारेका छन् । महुलियाका एक पीडित स्थानीयले भने, "यत्रो मिहेनत गरेर लगाएका मकैबारी एक रातमै चट पारेर जरा समेत राखेका छैनन् । भोलि मकै टिपाैंला भन्ने सोचिराथ्याैँ तर अघिल्लो रात नै सबै सखाप पारे डाम्नाहरूले। हाम्रो मिहेनत त पानीमा मिसिएर गयो ।"


त्यसैगरी हल्दुखाल निवासी एक स्थानीयले गुनासो पोखिन्, "हाम्रो १ बिघा जग्गामा रोपेको गहुँँबालीबाट १ कट्टा गहुँ मात्र निस्कियो, अरू सबै चाैपायाहरूले मासे । यहीं ताल रहने हो भने हामी त अनिकालले नै मर्छाैँ होला । यो हाम्रो समस्या कसले बुझिदिने ?"

अर्का एक स्थानीयले भने, "चाैपायाहरूले छापामार शैलीमा खेतमा पसेर बाली नाश गर्ने गरेका छन् । बालीनालीको रेखदेखका लागि हरेक घरबाट एक जनाले कुरूवा बस्नु परेको छ ।"

मानिसहरूले बाझा गार्इ, गोरूहरूबाट कुनै फाइदा नहुने, बिक्री समेत नहुने र भैहाले पनि कुनै मूल्य नपाइने हुनाले केही समय यता खुला रूपमा छोडिदिने गरेका छन् र यही नै समस्याको मूल जड रहेको पाइएकोछ । यो समस्यालार्इ प्रमुखताका साथ गम्भीर भर्इ नसुल्झाउने हो भने स्थानीयले भनेझैं अनिकालको भागिदर नभइएला भन्न सकिँदैन । तसर्थ नगर तथा स्थानीय निकायले कडाइका साथ छाडा चाैपायाहरूको व्यवस्थापन तथा तिनका मालिकहरूलार्इ कारबाहीको दायरामा नल्याएसम्म यो समस्या ज्युँकात्युँ रहिरहनेछ । र यसैसँग जोडिएकाे नगरको सुन्दरता, सरसफाइ, सङ्क्रामक रोगहरूको महामारी, पर्यटनमा ह्रास, दुर्घटनाको जोखिम लगायतका समस्याहरूले यथाेचित निकाश पाउन असम्भव प्रायः हुनेछ । 










केही महिना अगाडि नयाँ बसपार्कमा चाैपाया, अवस्था अहिले पनि एेंजन छ ।
तस्बिरः शब्दपाटी   
Navin

मेची पुलः सरकारी ढिलासुस्तीको अनुपम नमूना

झापाको भद्रपुर स्थित मेची नदी माथिको निर्माणाधीन पुल । भद्रपुर र भारतको बङ्गाल तथा गलगलियालार्इ जोड्ने उक्त पुल यहाँका जनताका लागि निकै महत्वका साथ हेरिएको छ र यस ठाउँको अार्थिक एवं व्यापारिक अवस्था उकास्न निकै मलजल पुग्ने विश्वास राखिएको छ । ३ वर्षमा बनाइसक्ने लक्षका साथ सुरू भएको उक्त पुल निर्माण कार्य सरकारी ढिलासुस्तीका कारण ७ वर्ष भन्दा बढी समय भइसक्दा पनि अझै पूर्ण रूपमा निर्माण हुनसकेको छैन ।  हुन त ५२ वर्ष पहिले नै यो पुल निर्माणको घोषणा गरिएको थियो  भने पुलको ३ चोटिसम्म शिलान्यस भैसेको छ । 


Navin

गर्मीको प्रचण्डताः तरभूजाको व्यापार

गर्मी माैसम बढे सँगै तराइका जिल्लाहरूमा तरभूजाको खफत ह्वात्तै बढेको छ । (तस्बिरः  भद्रपुर, झापा)


Suresh Dahal

अलविदा CNS & MSK : एक प्रेम कविता

(म बिगत ६ महिना देखि CNS & MSK सङ्ग प्रेम सम्बन्धमा थिएँ । केहि दिनदेखि उनी मेरो जिन्दगीदेखि टाढा भएको  बियोगमा मैले यस प्रेम पत्र लेखेको हुँ ।)
तिमीलाई याद छ प्रिय ,
सुरुवाती दिनहरुमा
तिम्रो सर्लक्क परेको ”Spinal Cord”
देखेरै त हो म फिदा भा’को
आहा……..
त्यसबाट निस्केका नशाले
मलाई टुच्च टुच्च Reflex  झड्का दिदा
म मुर्ख चहिँ भने
“मायाको झड्का” भन्दै मख्ख परिरहेँ ।
तर मलाई के थाहा !
मैले यहाँ मायाको जाल बुन्दै गर्दा
तिमिले भने , निर्मोहि
Ascending र Descending Tract को जालो तुन्दै रहिछौ
त्यहि Tract को जालोमा जेलिएर होला
Result मा पनि कालो कालो आको मात्तै सपना देख्छु
अचेल प्रिय ।
तिम्रो “Tract” को Engineer  त
लास्टै झुर रैच नी मोरी ,
छालाको खबर गिदिसम्म पुग्ने
बेग्लै बाटो
गिदिको हुलाक छालासम्म आउने
फेरी बेग्लै बाटो
हैन…….Engineer कस्तो लाटो
सुरुमै २ लेनको एउटै बाटो
बनाएको भए यसको साटो
यत्रो बिघ्न तनाव त हुने थिएन नि यार ।
बाटो पनि कहाँ सिधा छ र मोरी
गाँठिस बाउको अल्लारे छोराले
हाँकेको पल्सर , कहिले दायाँ कहिले बायाँ
जस्तै यो बाटो
कहिले दायाँ त कहिले बायाँ
दायाँ बायाँ गर्दै पुग्छ गिदीमा
र दायाँ र बायाँ गर्दै झर्छ
गिदिबाट तिम्रै Spinal Cord मा
अनि म बिचरा कहिले दायाँ त कहिले बायाँ हातले
टाउको कन्याउँछु नबुझेर
होस्टेल नै थर्काउँछु र
तनाव खन्याउँछु , नबुझेर
अनि तिम्रो मायाको दवाईको
साहारा लिन्छु , नबुझेर ।


तिम्रो गिदिले त
मेरै गिदी खाईसक्यो मोरी
सुनेको थिए ,
प्रेमको बाटो सजिलो त छैन
कहिले उतार त कहिले चढाव
कहिले डाडा त कहिले खाल्डो
तर प्रिय
तिम्रो गिदिमा कति धेरै हो
डाँडा (gyrus) र खाल्डो (sulcus)
डाँडै डाडा , खाल्डै खाल्डो उफ्….
र त  म २ महिना त
त्यहि खाल्डोमा हराएछु ।


दवाई त कति खाईयो खाईयो
निद्रा लाग्ने पनि खाईयो
निद्रा भाग्ने पनि खाईयो
मासु तन्काउने पनि खाईयो
मासु खुम्चाउने पनि खाईयो
डिप्रेसन देखि लिएर
अप्रेसन सम्म
छारेरोग देखि लिएर
झारे रोग सम्म
आमामा….. गाठेँ
दबाई त कति खाईयो खाईयो
तर धन्य,
धन्य रैछौ तिमी Na+ channel
र त सँधै तिमीलाई शहिद
बनाएर आउँछु , प्रत्येक दवाईको MOA मा
“blocks Na+ channel “लेखेर
तर प्रिय सिटामोल
तिमीले त खत्तम नै पार्यौ नि निष्ठुरी
पहिले पहिले उबेला ….मा
टाउको साह्रो भएदेखि ,
पेट गिलो भएसम्म
ज्वरो आएदेखि पिलो आएसम्म,
निर्धक्क भएर सिटामोल खाने मै हुँ
तर निष्ठुरी , यसैपाली परिक्षामा
“Acute paracetamol poisoning” को प्रश्नमा
१ पाना उत्तर लेखेर आएदेखि
तिमीलाई छुन पनि डर लाग्छ पियारी ।

( सङ्गैका यात्राको समय सानै भए पनि तिम्रो सम्झनाले मेरो Hippocampus को ठुलो क्षेत्रफलमा विस्तार भएको छ । फाइनल परिक्षामा भेट्ने बाचा सहित अलविदा CNS & MSK)
Navin

Photos

बाढीले बाैलाएको सर्दु खोला, धरान 
Amrit Jaishi

धुर्मुस भन्छन्, हामीले घर बनाउनभन्दा पनि मुसहरका मनमा ऊर्जा भर्न चाहेका हौं

एजेन्सी

गत वर्ष पहिलो एकीकृत नमुना बस्ती सकेपछिको कुरा हो, सरसफाइ सद्भावना दुत तोकिएका धुर्मुस–सुन्तली देश बढार्ने अभियानमा थिए। यसरी उनीहरु तराई–मधेसका थुप्रै जिल्लाका सरकारी कार्यालयका शौचालयदेखि सडकसम्म बढार्दै हिँडेका थिए। मधेस आन्दोलन र भारतीय नाकाबन्दीलाई छिचोल्दै उनीहरु पहाड हुँदै तराईका बिभिन्न जिल्ला पुगे। पहाड–मधेसबीच केही खटपटजस्तो सुनिएको बेला मधेसमा आन्दोलनतरत मोर्चाका दलहरुले समेत उनीहरुको अभियानलाई सघाए।
यसैक्रममा महोत्तरी आइपुगेका बेला पत्रकार, सरकारी कर्मचारीसँग सरसफाईबारे अन्तक्र्रिया गर्दै गर्दा एक पत्रकारले भनेछन्, ‘एउटा मुसहर बस्ती छ, त्यहाँ तपाईं एकपल्ट पुगिदिनुहुन्छ कि?’
धुर्मुसले चासो देखाए। वस्तुस्थिति बुझिसकेपछि मुसहर बस्ती पुगे। ‘जाडोको महिना न खानेकुरा न न्यानो हुनेगरी ओढ्न पुग्ने कपडा,’ धुर्मुसले त्यतिबेलाको मुसहर बस्तीको तस्बिर सम्झिए, ‘जताततै फोहोर। बालविवाहका कारण पढ्ने महिला थिएनन्। नजिकै स्कुल हुँदा पनि कोही स्कुल जाँदैनथ्यो। मन्जे सदा नामका एक किशोर मात्र एसएलसी पास थिए।’
बढ्दो चिसोको मौसममा ज्यानभरी नच्यातिएको लुगा लगाएको बालक देख्न मुस्किल परेपछि धुर्मुसको दिमागमा काठमाडौंमा छोडेर आएकी सानी छोरीको अनुहार खिचियो। उनले आफ्नी छोरी र मुसहर बालबालिकालाई तुलना गरे। सोचे, यिनीहरुले एक जोर लुगा र ओढ्ने पाए कति खुसी हुँदा हुन्?
अमेरिका बस्ने एक सहयोगीलाई त्यो कुरा सुनाएपछि तुरुन्तै पाँच लाख दिन तयार भए। केही दिनमै दुई गाडीभरी दालचामल र लत्ताकपडा बोकेर बस्ती पुगे। एसएलसी पास गरेका एक मात्र मन्जे सदालाई प्रोत्साहनस्वरुप पाँच हजार पुरस्कार दिए। उनकै नेतृत्वमा बालक्लब गठन गरिदिए। 
त्यतिबेलैदेखि बस्तीमा सकारात्मक परिवर्तन आउन सुरु भएको उनको भनाइ छ। मन्जेले पुरस्कार पाएपछि बालबालिकालाई भेला गरेर ट्युसन पढाउन सुरु गरेछन्। नियमित सरसफाई र अनिवार्य स्कुल जानुपर्ने नियम बनाइएछ। धुर्मुसले त्यतिबेलै योजना बनाएका थिए, ‘सकियो भने यिनीहरुलाई एउटा राम्रो घरको व्यवस्था मिलाउन पर्ला।’
केही समयपछि धुर्मुस–सुन्तली सिन्धुपाल्चोकको गिरानचौरमा दोस्रो एकिकृत नमुना बस्ती बनाउन व्यस्त हुँदा पनि मुसहर बस्तीबारे चासो राख्न भने छोडेका थिएनन्। मुसहर बस्तीमा खानेपानीको व्यवस्था गर्न पनि उनीहरुले सघाएका थिए। सँगै, बालमैत्री अभियानका लागि फिल्म निर्माणको काम पनि गरिरहेका थिए। 
गिरानचौर बस्ती सकिएपछि बालमैत्री फिल्म ‘ज्योति’को प्रदर्शनका लागि बिभिन्न पहाडी जिल्ला चाहर्न थालेसँगै देशलाई बालमैत्री बनाउने अभियान थाले। तर, त्यो अहिले नै सम्भव हुने काम थिएन। धेरैको प्रश्न थियो, उनीहरुले तत्काल के गर्लान्?
यो कुरा धुर्मुसले पनि महसुस गरिसकेका थिए। अर्कोतिर, उनलाई ‘सामाजिक कामको नशा लागिसकेको’ थियो। ज्योति फिल्मको प्रदर्शनका लागि सिन्धुपाल्चोक पुग्दा धुर्मुसले मनमा आगामी योजनाबारे कुरा खेलाउँदै जाँदा एउटा सोच आयो, मुसहर बस्तीमा तेस्रो एकिकृत बस्ती बनाउने। सुन्तलीलाई सुनाए। 
मुसहर बस्तीमा एकिकृत बस्ती बनाउँदा मुख्य दुई फाइदा हुने उनको निष्कर्श थियो।
पहिलो, गरिब मुसहरको जीवनस्तर उकासिने।
दोस्रो, तराई र पहाडबीच बढेको दुरी मेट्न भूमिका खेल्न सक्ने।



‘हामीले सुरुमा यहाँ बस्ती बनाउने सोचेका थिएनौं,’ धुर्मुसले भने, ‘कसैले घर बनाइदिए हुने नि भन्ने लागेको थियो। मलाई यहाँ बस्ती बसाउन यसकारणले घच्घच्यायो, गिरानचौरमा बस्ती बनाउँदै गर्दा दाउरा बेचेर जम्मा पारेको ६० हजार बस्तीलाई सहयोग गर्छौं भन्नुभएको थियो। तर, हामीले लिन मानेनौं। त्यही बस्तीको विकासका लागि चलाउन भन्यौं। त्यस्तोबेला मिल्ने खुसी सायदै भेटिन्छ। त्यो खुसी सद्भावले दिएको थियो।’
अर्को कुरा,  उनीहरु जुन ठाउँमा बस्ती बनाउँदै छन्, धुर्मुस–सुन्तलीका लागि त्यो ठाउँ अघिल्ला बस्तीका मानिसहरुभन्दा फरक छन्। भूगोल, वर्ण, आर्थिक हैसियतजस्ता कुराले होइनन्। फरक यो छ, अघिल्ला बस्ती बनाएका ठाउँ काभ्रे र सिन्धुपाल्चोकमा धुर्मुस–सुन्तलीलाई नचिन्ने सायदै कोही थियो। त्यहाँका वासिन्दाले कुनै न कुनै माध्यमबाट धुर्मुस–सुन्तलीको कलाकारिताबाट हाँसोको फाइदा लिइसकेका थिए। तर, मुसहर बस्तीमा त उनीहरुलाई कसैले पनि चिन्थेनन्। धुर्मुस–सुन्तलीका लागि यो एउटा नयाँ अनुभव रहनेछ। 
धुर्मुस मुसहर बस्तीलाई सद्भावको बस्ती बनाउन चाहन्छन्। त्यसैले उनले अहिले भुइँचालो पीडित बस्तीभन्दा परको गाउँ रोज्नुको कारण यसो पनि रहेछ। 
‘हामीले बस्ती बनाउन लागेका होइनौं,’ धुर्मुस भन्छन्, ‘मलाई हाम्रो देशमा सद्भावको खाँचो छ जस्तो लाग्छ। सबैको मनमा ऊर्जा भर्न जरुरी छ। हामीले घर बनाउनभन्दा पनि मुसहरका मनमा ऊर्जा भर्न चाहेका हौं। हामीलाई लाग्छ, घर बनेसँगै बालविवाह रोकिनेछ। सबै बालबालिका नियमित स्कुल जान थाल्नेछन्। बस्ती सुन्दर घरले होइन, त्यहाँका वासिन्दाको जनजीवनमा आएको परिवर्तनले हुने हो। हामी घरसँग जनजीवन परिवर्तन गर्ने प्रयत्नमा छौं।’
भुइँचालोले घर लगेपछि करिब एक लाख भूकम्पपीडितको नाम सूचिमा समावेश छैन। उनीहरुको गुनासोलाई सरकारले सम्बोधन गर्न सकेको छैन भने नाम समावेश भएकाहरुले दोस्रो किस्ता अझै पाएका छैनन्। उता पुनर्निर्माणका लागि खटिएका इन्जिनियरहरुले हालै राजिनामा दिएका छन्। यस्तो अवस्थामा धुर्मुस–सुन्तलीले दुई÷दुईवटा एकिकृत बस्ती बसालेर नयाँ वर्षसम्म तेस्रो बस्ती हस्तान्तरण गर्ने सुर कसिसकेका छन्। 
त्यसैले त जम्मा दुई व्यक्तिसँग सरकारको तुलना गरिन्छ। जनताले नतिजा निकालिसकेका छन्, सरकार फेल, धुर्मुस–सुन्तली विशिष्ट श्रेणी।
यसो किन भएको?
सुरुमा त धुर्मुस हाँसे।
उनको अनुभव सुन्दा लाग्छ, धुर्मुससँग भएका केही मुख्य कुरा सरकारसँग छैन।
त्यो हो, सरकार पहिले घोषणा गर्छ, योजना बनेकै हुँदैन। धुर्मुस–सुन्तली पहिले योजना बनाउँछन्, त्यसपछि मात्र घोषणा गर्छन्। 
उनको अर्को अनुभवले भन्छ, सरकारी काममा ऊर्जाको अभाव छ।
‘हामी रकेटको गतिमा काम गर्न चाहन्छौं, सरकारी काम कछुवा गतिको छ,’ धुर्मुस भन्छन्, ‘दुइटा बस्ती बनाइसकेपछि हामीले पाएको अनुभव र आँटको भरोसा लिएर भन्न सक्छौं, हामीलाई देशभरकै भूकम्पपीडितको घर बनाउने जिम्मा दिइन्छ भने एक वर्षभित्रै पूरा गर्न सक्छौं। त्यो पनि जनताकै मेहनत र पैसाबाट। यहाँ, जनतालाई चाहिएको घर बनाउने पैसा होइन, घर बनाउन चाहिने ऊर्जा हो। देशमा यति धेरै सेना, प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीको ठूलो शक्ति छ। त्यो शक्तिलाई लिएर काम गरे पुनर्निर्माण ठूलो कुरा होइन।’